Er is een nieuw Ontwerp Intergemeentelijke Structuurvisie (IGS) Leek-Roden verschenen en in de inspraak gebracht. Het plan is een verbeterde versie van het Voorontwerp IGS van 2007, waarop destijds meer dan duizend (veelal verontwaardigde) reakties zijn ingebracht. Dit plan is inderdaad een stuk verbeterd maar is o.i. nog steeds veel te hoog gegrepen qua doelstellingen op het gebied van woningbouw, bedrijvigheid en infrastructuur. Dat komt omdat het plan zich nog steeds baseert op de Regiovisie van 5 jaar geleden toen de bomen nog in de hemel leken te groeien. Inmiddels is gebleken dat de bevolking in het noorden helemaal niet meer groeit, eerder afneemt (b.v. in Oost en Noord Groningen), industrieterreinen onverkocht blijven en we inmiddels in een diepgaande economische recessie zitten. Tegen deze achtergrond hebben wij ook onze zienswijze (zie hierna) geformuleerd.


 

Aan het gemeentebestuur van Leek

 

Betreft: Ontwerp Intergemeentelijk Structuurplan  Leek-Roden

 

Leek, 31 mei 2009

Gaarne maken wij, de Stichting Milieubeheer ZWK en de Werkgroep Brandnetel te Leek,  gebruik van de gelegenheid om onze zienswijze kenbaar te maken ten aanzien van het Ontwerp Intergemeentelijk Structuurplan (IGS) Leek-Roden.

Vergeleken met het Voorontwerp is deze versie van het IGS op een aantal punten aanzienlijk verbeterd. Wij blijven desondanks met een aantal cruciale problemen zitten waarover wij onze zienswijze kenbaar willen maken.

Algemeen – de Regiovisie

Het is al weer vijf jaar geleden (2004) dat de provincies Groningen en Drenthe samen met 12 gemeenten in het gebied tussen Groningen en Assen gezamenlijk een convenant hebben gesloten dat bekend staat onder de naam “Regiovisie”. Vanaf het begin is er kritiek geweest op de haalbaarheid van de doelstellingen van de Regiovisie. Het convenant is nimmer aan de bevolking voorgelegd met mogelijkheid tot inspraak, terwijl het – net zoals het IGS Roden-Leek – toch te beschouwen is als een grootschalig structuurplan, met ingrijpende consequenties voor de betrokken gemeenten. De instemming van de deelnemende gemeenten is vooral verkregen door de aantrekkingskracht om als grootstedelijke agglomeratie in aanmerking te kunnen komen voor belangrijke rijkssubsidies en andere faciliteiten.
Nu we vijf jaar verder zijn wordt steeds duidelijker dat de verwachtingen onrealistisch en de beoogde doelen onhaalbaar en zelfs onwenselijk zijn. De Regiovisie is gebaseerd op groei, terwijl demografische prognoses voor het noorden als geheel eerder wijzen op krimp. De feitelijke demografische ontwikkelingen bevestigen dit ook. De economische ontwikkeling is achtergebleven bij de verwachtingen en de huidige recessie maakt dit alleen maar erger. De ervaringen met recente projecten bevestigen dit beeld: b.v. de moeizame gang van zaken bij het realiseren van Meerstad en Blauwe Stad; het onverkocht blijven van grote stukken industrieterrein. Ook het feit dat de provincie de plattelandsgemeenten buiten de regiovisie volledig op slot zet om maar krampachtig te proberen alle schaarse groei binnen het gebied van de regiovisie te concentreren geeft aan hoe achterhaald de regiovisie feitelijk is. Ondertussen lopen gemeenten in het noorden en oosten van Groningen leeg, waardoor de kwaliteit van deze woon- en werklocaties verder achteruitgaat.
Overheden zijn niet gewend om met krimp om te gaan. Toch zou het juist een uitdaging zijn om in een krimpsituatie de kwaliteit van wonen en werken te verbeteren.

Advies: Herzie de doelstellingen van de Regiovisie in het licht van stagnatie van de groei en mogelijk zelfs krimp en richt de doelstellingen op het verbeteren van de kwaliteit van wonen, werken en recreëren en natuur en landschap in het gebied.

Omvang van de woningbouwopgave

De omvang van de woningbouwopgave is naar beneden bijgesteld maar is toch nog steeds veel groter dan je op basis van de meest recente bevolkingsprognoses van het Ruimtelijk Planbureau met betrekking tot de autonome groei mag verwachten. Voor wie is die woningbouw en uitbreiding van bedrijventerreinen nu eigenlijk bedoeld? Waarom moeten in Leek en Roden kostbare gebieden voor natuur en landschap worden opgeofferd voor woningbouw, bedrijven en infrastructuur, terwijl b.v. in Veendam, dat net buiten de Regiovisie is gelegen, juist sterke behoefte is aan impulsen om daar te wonen en te werken en verdere ontvolking tegen te gaan. Voor Roden-Leek is onze visie dat uitgegaan moet worden van de autonome groei en niet méér dan dat.
Vanwege de lange termijn van het plan (tot 2030) valt te verwachten dat toekomstige prognoses een ander beeld van de demografische ontwikkeling kunnen laten zien. Het plan is weliswaar in fases onderverdeeld maar er vindt geen aparte besluitvorming per fase plaats. Gezien de genoemde onzekerheden is het niet wenselijk om in de planning verder te gaan dan 10 jaar – dus zeg 2020.

Advies: Ga bij de woningbouwbehoefte alleen uit van de autonome groei. Ga bij de planning niet verder dan 2020, gezien de onzekerheden van de demografische ontwikkelingen.

 

Kwaliteit en locatie van de woningbouwopgave

Zoveel aandacht als er in het IGS (terecht) wordt besteed aan de inpassing van de nieuwbouw in het landschap, zo weinig, of liever gezegd helemaal géén aandacht wordt er besteed aan de woningwensen van de doelgroep waarvoor feitelijk gebouwd moet worden. Uit onderzoek van het RPB en CBS[1] is gebleken dat er een aanzienlijke verschuiving gaande is van woningbehoefte voor gezinnen met kinderen naar één- en tweepersoonshuishoudens. De toenemende vergrijzing versterkt deze ontwikkeling nog eens. De doelgroep van één- en tweepersoonshuishoudens is vooral gebaat bij woningen die dicht in het centrum gelegen zijn, dicht bij centrale voorzieningen en openbaar vervoer, bij voorkeur te realiseren in de vorm van flats van 3 á 4 woonlagen. Tot nu toe vonden deze huishoudens vooral in de Stad hun plek Er vindt echter een verschuiving van die woningbehoefte plaats naar de randgemeenten van Groningen. Zo zal het aantal 2-persoonshuishoudens in Leek van 2006-2020 toenemen met 779, terwijl het aantal alleenstaanden (waaronder ook bejaarden) in diezelfde periode met 50% (1061) toeneemt. In de herstructureringsopgave (zie hierna) wordt over deze problematiek met geen woord over gerept. Woningbouwlocaties ver van het Centrum (zoals bv. de Tolbertervaart) zijn voor deze doelgroep niet interessant, vanwege het gebrek aan centrale voorzieningen.

Het projecteren van nieuwe woningbouwlocaties ver buiten het centrum (zoals bv. de Tolbertervaart)  leidt verder tot een ongewenste toename van verkeersbewegingen van en naar het centrum, met als gevolg toenemende parkeerproblemen in het centrum van Leek. Een beter alternatief voor Leek is o.i. de versterking van het dorp Zevenhuizen en Oostwold qua voorzieningenniveau t.b.v. van nieuwbouw aldaar, zodat er geen onnodige verkeersbewegingen richting centrum Leek gaan.

In de faseringssystematiek betekent dit dat wij vinden dat in fase 1 en 2 het bouwen voor 1 en 2 persoonshuishoudens in het centrum van Leek plaats zou moeten vinden en de bouw van meerpersoonshuishoudens (gezinnen) in Zevenhuizen en Oostwold. Als we uitgaan van uitsluitend bouwen voor autonome groei, dan is fase 3 helemaal niet nodig en vervalt de Tolbertervaart als bouwlocatie

Tussen Tolbert en de A7 is een gebied gepland t.b.v. “landelijk wonen”. Dat lijkt ons tamelijk onzinnig: de daarvoor beschikbare ruimte is zo gering (er moet ook nog een parallelweg én een spoorlijn komen) en de milieuomstandigheden zijn zo beperkend (lawaai van de weg(en), spoor, manege, café de Postwagen) dat wij ons niet kunnen voorstellen dat iemand zin heeft om daar een “landelijke woning” neer te zetten. Het gebied zou beter benut kunnen worden als sportterrein (bv. door het sportpark Rodenburg hiernaar toe te verplaatsen)

Advies: Betrek in de woningbouwopgave de overweging dat veel meer woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens gerealiseerd zullen moeten worden dicht bij centrale voorzieningen in het centrum van Leek .bv. d.m.v. hoogbouw.
Ten behoeve van gezinnen met kinderen ligt het meer voor de hand om de daarvoor gewenste nieuwbouw bij Zevenhuizen (en in beperkte mate ook bij Oostwold) te realiseren (i.p.v..Tolbertervaart) en aldaar het voorzieningenniveau te versterken.
De woonlocatie Tolbertervaart kan vervallen als er alleen maar gebouwd wordt voor de autonome groei.
Schrap de “landelijk wonen locatie” tussen Tolbert en de A7 en vervang deze voor sport en recreatie.

 

Herstructurering en revitalisering Leek

Wij onderschrijven de noodzaak tot herstructurering en revitalisering van de (verouderde) industrieterreinen in Leek/Tolbert. Opmerkelijk weinig aandacht wordt er besteed aan de wijze waarop men aan de herstructureringsopgave inhoudelijk denkt te kunnen voldoen en hoe men dit denkt te kunnen financieren. Wij denken dat de gelden die gereserveerd worden voor het terugbrengen van waterpartijen in Leek, Tolbert en Zevenhuizen beter besteed kunnen worden aan deze herstructurering en revitalisering.

Alleen bij het Industrieterrein Centrum Leek wordt een functiewisseling voorzien richting “centrum dorps wonen”. Niet duidelijk is welke wijken er verder gesaneerd zullen gaan worden en hoe deze opnieuw benut kunnen worden voor woningbouw (bv. als hoogbouw/flats). Evenmin is duidelijk welke maatregelen de gemeente zal treffen om bedrijfsverplaatsing mogelijk te maken. Het is hard nodig dat bedrijven als Hunter-Douglas uit het centrum verdwijnen.

Advies: Werk de genoemde inbreidingsmogelijkheden inhoudelijk verder uit in combinatie met sanering van oude woonwijken en voer een actief beleid met het oog op bedrijfsverplaatsing. De financiering van dit project is veel belangrijker dan het realiseren van waterpartijen in Leek, Tolbert en Zevenhuizen

 

 

Infrastructuur

Hoofdontsluiting d.m.v. een westelijke rondweg

Als de woningbouwopgave van zowel Leek als Roden naar beneden wordt bijgesteld dan zijn de nieuwbouwlocaties Tolbertervaart en Nieuw Roden overbodig. Daarmee vervalt de noodzaak van een westelijke rondweg.

Verder zijn wij huiverig voor het lange termijneffect van een geheel nieuwe rondweg: zo’n weg wordt n.l. op zijn beurt weer aantrekkelijk om er nieuwe bedrijventerreinen naast te plaatsen, waardoor (opnieuw) een grote aanslag op het landschappelijk karakter van dit gebied wordt gepleegd.

Het probleem van de aansluiting “Roder tak” van de ontsluitingsweg  (Oost-West verbinding) op de bestaande rondweg ten noorden van Rodenis nog allerminst opgelost: dit valt echter buiten ons aandachtsgebied.

Advies: Als gekozen wordt voor woningbouw voor autonome groei dan is de nieuwbouwlocatie van Nieuw Roden en Tolbertervaart overbodig en vervalt daarmee de noodzaak van een nieuwe rondweg.

Recreatief fietspad ten noorden van het Leekstermeer

Helaas staat in het nieuwe ontwerp nog steeds een fietsroute gepland ten noorden van het Leekstermeer. Het Leekstermeer is een Natura 2000 gebied en de geplande route loopt dwars door het Vogelrichtlijngebied en de Ecologische Hoofdstructuur. Het Leekstermeer en de omringende graslanden zijn aangewezen als Vogelrichtlijngebied vanwege hun betekenis als rust- en voedselgebied voor onder andere ganzen. Realisering van een fietsroute heeft significant negatieve effecten op de instandhoudingdoelstellingen van het gebied en het is daarom uitgesloten dat dit wordt toegestaan.

Overigens levert deze weg nauwelijks een verkorting op van de afstand Leek – Oostwold vergeleken met het bestaande fietstracé. Er zijn verder genoeg plekken waar men dicht bij het meer kan komen t.b.v. recreatie.

Advies: Dit tracé schrappen.

Water weer terug in het dorpsbeeld?

Op de modegolf van retro-bewegingen in de architectuur heeft het onzalige idee postgevat om het Leeksterhoofddiep, zoals vroeger, weer als doorgaand kanaal te laten functioneren. Wij zijn van mening dat dit géén bijdrage levert aan het aantrekkelijker maken van het centrum van Leek en Zevenhuizen. De nadelen (verkeersbelemmering, geen parkeerruimte voor middenstand, geen ruimte meer voor festiviteiten en markten) zijn echter evident.

Er zijn andere, en modernere, architectonische middelen om een dorp aantrekkelijker te maken.

Er is ook een haven gepland op het eind van de Tolbertervaart, op een plek waar nooit een haven is geweest en die nog moeilijk bereikbaar is ook: n.l. ten noorden van de Hoofdstraat/De Holm. Als je al zoiets zou willen dan beter ten zuiden van die weg!

Advies: Onderzoek andere architectonische middelen om het centrum van Leek en Zevenhuizen aantrekkelijker te maken.
Verplaats de haven in de Tolbertervaart i.i.g naar een locatie ten zuiden van de Hoofdstraat.

Openbaar vervoer

Het hoofdstuk over openbaar vervoer is uiterst summier: er wordt veel beloofd, maar weinig concreet gemaakt. Alles lijkt af te hangen van de realisatie van de spoorlijn Heerenveen – Groningen met een halte in Leek. Vergeten wordt dat er in de regio méér nodig is: b.v. een goede verbinding tussen Leek en Roden. Maar ook goede verbindingen met Zevenhuizen en Oostwold: als deze dorpskernen versterkt worden behoort er ook een goede openbaar vervoer verbinding te zijn.

 

Bedrijvigheid

Bedrijventerrein Leeksterveld

De geplande uitbreiding van dit bedrijventerrein ten noorden van de A7 wordt gemotiveerd vanuit de “schraagfunctie” van Leek t.o.v. de bedrijventerreinen van de stad Groningen. Momenteel wordt daar het bedrijventerrein “Westpoort” gerealiseerd, dat aanzienlijk groter is dan “Leeksterveld”. Onduidelijk is wat deze schraagfunctie precies inhoudt en of er onderling afspraken zijn gemaakt met de stad Groningen omtrent een functionele verdeling. Gezien de geplande omvang van Westpoort lijkt de noodzaak voor een uitbreiding van Leeksterveld nauwelijks aanwezig. Ook de waarneembare tendens om de hele A7 van Groningen tot de Afsluitdijk in te bouwen in allemaal industrieterreinen noopt tot voorzichtigheid. Onzes inziens valt een uitbreiding van Leeksterveld alleen te motiveren vanuit concreet beleid tot verplaatsing van bedrijven vanuit de bestaande industrieterreinen in Leek/Tolbert ten behoeve van de eerder genoemde “inbreiding” en ten behoeve van behoud van lokale werkgelegenheid.

Advies: Uitbreiding van Leeksterveld alleen te  motiveren door planmatige bedrijfsverplaatsing vanuit de bebouwde kom Leek/Tolbert.

 

Wij verzoeken u vriendelijk om de bovengenoemde adviezen in uw heroverweging te betrekken.

 

Namens de Stichting Milieubeheer ZWK en de Werkgroep Brandnetel

 

A.D. IJpenberg



[1] RPB 2006: http://www.ruimtelijkplanbureau.nl/upload/documenten/pearl/paren_gemeente.xls